Vermogen opbouwen: wat het is, hoe het groeit en wat jij ermee kunt

Vermogen zegt veel over de financiële positie van een persoon of een huishouden. Het is de optelsom van alles wat je bezit, zoals spaargeld, een huis of beleggingen, min alles wat je schuldig bent. Toch begrijpen veel mensen niet goed hoe rijkdom precies werkt, waarom de ene persoon veel meer bezit dan de andere, en of het haalbaar is om zelf meer financiële zekerheid op te bouwen. Die vragen zijn begrijpelijk, want geld en bezit zijn onderwerpen die lang niet altijd open besproken worden.

Wat vermogen precies inhoudt en hoe je het berekent

Je totale financiële bezit bereken je door al je bezittingen bij elkaar op te tellen en daar je schulden van af te trekken. Bezittingen zijn bijvoorbeeld de waarde van je woning, je spaargeld, aandelen en andere beleggingen. Schulden zijn onder andere je hypotheek, een studieschuld of een persoonlijke lening. Wat overblijft, is je nettobezit. Iemand met een huis van 300.000 euro en een hypotheek van 200.000 euro heeft dus een nettobezit van 100.000 euro aan dat huis. In Nederland houdt het CBS bij hoeveel mensen bezitten. Daaruit blijkt dat de spreiding groot is: een kleine groep mensen bezit een enorm deel van het totale nationale bezit, terwijl veel huishoudens nauwelijks iets opzij hebben staan.

De groeiende kloof tussen rijk en arm in Nederland

De afgelopen jaren is de ongelijkheid in Nederland groter geworden. Het gemiddelde bezit van de rijkste Nederlanders steeg van ongeveer 4 miljoen naar 6 miljoen euro in de periode dat Mark Rutte premier was. Dat komt deels door stijgende huizenprijzen en door de groei op financiële markten. Mensen die al aandelen of vastgoed bezaten, zagen hun rijkdom vanzelf toenemen, zonder extra inspanning. Wie geen huis of beleggingen had, profiteerde daar niet van. Dit fenomeen noemen economen soms vermogensinflatie: bestaand bezit wordt meer waard, maar voor mensen zonder bezit verandert er weinig. De kloof tussen de top en de rest wordt daardoor steeds groter, en dat heeft gevolgen voor kansen in het leven.

Hoe mensen zelf hun financiële positie kunnen versterken

Sparen is de meest bekende manier om financiële zekerheid op te bouwen, maar alleen sparen is vaak niet genoeg. Bij een lage rente groeit spaargeld traag, en inflatie vreet aan de koopkracht. Beleggen is een andere optie: door geld te investeren in aandelen, obligaties of fondsen, kun je op de lange termijn meer rendement behalen. Dat brengt wel risico met zich mee. Een eigen woning kopen wordt door veel mensen gezien als een manier om bezit op te bouwen, al is de woningmarkt in Nederland de afgelopen jaren moeilijk toegankelijk geworden, vooral voor jongeren en starters. Kleine stappen helpen ook: wie maandelijks een vast bedrag opzij zet, bouwt over de jaren een flinke buffer op. Financiële opvoeding speelt daarbij een grote rol. Mensen die vroeg leren omgaan met geld, maken gemiddeld betere keuzes later in het leven.

Rijkdom en belasting: wat de overheid eraan doet

De Nederlandse overheid heft belasting op bezit via box 3 in de inkomstenbelasting. Mensen betalen belasting over hun spaargeld en beleggingen boven een bepaalde grens. De afgelopen jaren is dit systeem meerdere keren ter discussie gesteld, ook juridisch. De Hoge Raad oordeelde in 2021 dat het oude systeem niet klopte, omdat het uitging van een fictief rendement dat mensen in werkelijkheid niet altijd haalden. Sindsdien werkt de overheid aan een nieuw systeem dat beter aansluit bij wat mensen werkelijk verdienen op hun bezit. Vermogensbelasting is een politiek gevoelig onderwerp. Sommige partijen willen dat mensen met veel bezit meer bijdragen, andere partijen willen juist dat sparen en investeren aantrekkelijk blijft. Die discussie raakt direct aan de vraag hoe eerlijk ons belastingstelsel verdeeld is.

Veelgestelde vragen

Wat is het verschil tussen inkomen en vermogen?
Inkomen is het geld dat je regelmatig ontvangt, bijvoorbeeld via je salaris of uitkering. Bezit, of nettovermogen, is wat je totaal aan spullen en geld hebt opgebouwd min je schulden. Je kunt een hoog inkomen hebben en toch weinig opgebouwd hebben, bijvoorbeeld als je alles uitgeeft. Omgekeerd kan iemand met een laag inkomen toch veel bezit hebben als die persoon jarenlang heeft gespaard of geërfd.

Hoeveel spaargeld heeft een gemiddeld Nederlands huishouden?
Het gemiddelde Nederlandse huishouden heeft enkele tienduizenden euro’s aan spaargeld, maar dit gemiddelde wordt omhoog getrokken door een kleine groep mensen met veel geld. De meeste huishoudens hebben minder dan 20.000 euro spaargeld beschikbaar. Jongere huishoudens hebben gemiddeld minder opgebouwd dan oudere, mede door studiekosten en hogere woonlasten.

Wat betekent de uitspraak van de Hoge Raad over box 3 voor gewone spaarders?
De Hoge Raad oordeelde dat de belasting op spaargeld in box 3 jarenlang onterecht was berekend. Spaarders betaalden belasting op basis van een rendement dat ze nooit hadden gehaald. Hierdoor hebben veel mensen recht op een teruggave van de belastingdienst. Of en hoeveel iemand terugkrijgt, hangt af van zijn of haar situatie en de jaren waarvoor bezwaar is gemaakt.

Kun je vermogen opbouwen met een modaal inkomen?
Ja, dat is mogelijk, al vraagt het discipline en tijd. Met een modaal inkomen van ongeveer 40.000 euro per jaar kun je, als je bewust omgaat met uitgaven, maandelijks een bedrag opzijzetten. Door dit structureel te doen en eventueel te beleggen via een eenvoudig indexfonds, bouw je over tien tot twintig jaar een betekenisvolle buffer op. Een vroege start maakt daarbij een groot verschil vanwege het rente op rente effect.